Evlat edinilecek çocuk kaç yaşında olmalıdır? sorusuna toplumsal bir bakış
Pmsenerji okuyucularına özel bu yazımızda “Evlat edinilecek çocuk kaç yaşında olmalıdır” hakkında pratik bilgiler sunuyoruz.
“Evlat edinilecek çocuk kaç yaşında olmalıdır?” sorusu ilk bakışta yalnızca hukuki ya da bireysel bir tercih meselesi gibi görünse de, aslında çok daha derin bir toplumsal yapıya işaret eder. Yaş, burada yalnızca bir sayı değil; bakım ihtiyacı, bağ kurma biçimi, toplumsal önyargılar ve çocuk haklarıyla doğrudan ilişkili bir göstergedir. İstanbul gibi çok katmanlı bir şehirde yaşayan biri olarak, bu sorunun yanıtının sabit olmadığını, her çocuğun kendi hikâyesi içinde ayrı değerlendirilmesi gerektiğini görmek zor değil.
Sokakta, işte ya da toplu taşımada karşılaşılan küçük anlar bile bu konunun ne kadar çok yönlü olduğunu hatırlatıyor. Bir metrobüste, yan koltukta oturan bir çocuğun sessizliği; bir parkta bakışlarını yere indirmiş bir ergen; ya da bir sosyal hizmet merkezinin önünde bekleyen aileler… Hepsi bu sorunun tek bir yanıtı olmadığını gösteriyor.
İstanbul’da günlük yaşamdan gözlemler
İstanbul’da bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biri olarak, farklı sosyoekonomik gruplarla temas etmek günlük rutinin bir parçası. Sabahları işe giderken otobüste gördüğüm sahneler bile bazen evlat edinme ve çocuk yaşları üzerine düşünmeye itiyor.
Bir gün Avcılar’dan Kadıköy’e giden metrobüste, yanında oturan bir kadınla küçük bir çocuk arasındaki sessiz bağ dikkatimi çekmişti. Çocuk yaklaşık 6-7 yaşlarındaydı. Kadın çocuğun elini sıkı sıkı tutuyor ama yüzünde bir tereddüt vardı. O an düşündüğüm şey şuydu: Evlat edinilecek çocuk kaç yaşında olmalıdır sorusu, aslında o bağın nasıl kurulacağıyla doğrudan ilişkili.
Başka bir gün, Taksim’de bir gençlik merkezinde gönüllü çalışırken, koruyucu aile sistemine dahil olmuş ergenlerle sohbet etme fırsatım oldu. Çoğu 13-16 yaş aralığındaydı. Bazıları kendilerini “geç kalınmış bir sahiplenilme hikâyesinin içinde” gibi hissediyordu. Bu ifade, yaş faktörünün yalnızca çocuk açısından değil, duygusal kabul süreçleri açısından da ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyordu.
Yaş faktörü ve çocuk hakları perspektifi
Evlat edinme süreçlerinde çocuğun yaşı, yalnızca ailelerin tercihine bırakılabilecek bir konu değildir. Çocuk hakları perspektifi, her yaş grubunun farklı ihtiyaçları olduğunu ve bu ihtiyaçların eşit derecede korunması gerektiğini vurgular. Burada önemli olan, “en ideal yaş” arayışından çok, her yaş grubuna uygun destek mekanizmalarının geliştirilmesidir.
Bebeklik dönemi
Bebeklik dönemi, birçok insanın evlat edinmede en çok tercih ettiği yaş aralığıdır. Bunun temelinde bağlanma teorisine dair yaygın bir algı bulunur. İnsanlar genellikle “ne kadar küçükse o kadar kolay bağ kurulur” düşüncesine yönelir.
Ancak İstanbul’daki saha deneyimlerim, bu algının her zaman gerçekliği yansıtmadığını gösteriyor. Bir çocuk, bebeklik döneminde kurduğu bağ kadar, sonradan güven inşa ettiği ilişkilerle de gelişebilir. Bir bakım evinde ziyaret ettiğim küçük çocuklardan biri, biyolojik ailesinden çok erken ayrılmıştı. Onun bakım veren kişiye duyduğu güven, zamanla şekillenmişti. Bu durum, yaşın tek başına belirleyici olmadığını düşündürüyor.
Okul çağı çocuklar
Okul çağı çocuklar, evlat edinme süreçlerinde çoğu zaman göz ardı edilen bir grubu oluşturur. Toplumda yaygın olan tercih daha küçük yaşlardan yana olduğu için, bu yaş grubundaki çocuklar daha uzun süre kurum bakımında kalabiliyor.
Bir gün bir sosyal hizmet uzmanıyla yaptığımız görüşmede, 9 yaşındaki bir çocuğun defterine yazdığı cümleler paylaşılmıştı: “Beni seçmediler ama ben hâlâ bekliyorum.” Bu cümle, yaşın yalnızca bir sayı olmadığını, aynı zamanda bekleyişin de bir parçası olduğunu açıkça gösteriyordu.
Evlat edinilecek çocuk kaç yaşında olmalıdır sorusu burada yeniden anlam kazanıyor. Çünkü bu yaş grubundaki çocuklar, hem bağ kurabilecek bilişsel olgunluğa sahip hem de duygusal olarak yönlendirmeye açık bir dönemdeler. Buna rağmen toplumsal tercihlerin dışında kalmaları ciddi bir adalet sorununu ortaya çıkarıyor.
Ergenlik dönemi
Ergenlik dönemi, evlat edinme açısından en çok önyargının oluştuğu yaş gruplarından biridir. Toplumda “zor yaş”, “uyum sağlamaz”, “geç kalınmış bağ” gibi ifadeler sıkça kullanılır. Oysa İstanbul’da tanık olduğum birçok hikâye bu algının ne kadar eksik olduğunu gösteriyor.
Bir gençlik merkezinde tanıştığım 15 yaşındaki bir genç, koruyucu ailesiyle yaşadığı süreci anlatırken “ilk kez bir evin parçası gibi hissediyorum” demişti. Bu ifade, yaşın bağ kurma ihtimalini ortadan kaldırmadığını, sadece sürecin daha bilinçli ve sabırlı ilerlemesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Toplumsal cinsiyet ve evlat edinme algısı
Evlat edinme süreçlerinde toplumsal cinsiyet rolleri de belirleyici bir faktör olarak karşımıza çıkıyor. Özellikle kız çocukları ve erkek çocuklarına yönelik beklentiler, ailelerin tercihlerini dolaylı olarak etkileyebiliyor.
Sahada sıkça karşılaşılan bir durum, kız çocuklarının “daha uyumlu” olduğu yönündeki varsayımdır. Bu algı, bilimsel bir temelden çok kültürel kodlara dayanır. Erkek çocukların ise “daha zor uyum sağlar” şeklinde etiketlenmesi, onların evlat edinilme süreçlerini olumsuz etkileyebilir.
İstanbul’da bir danışmanlık merkezinde gözlemlediğim bir görüşmede, bir çiftin özellikle “sessiz ve uyumlu” bir kız çocuğu talep ettiğini duymuştum. Oysa merkezdeki sosyal hizmet uzmanı, her çocuğun karakterinin bireysel olduğunu ve cinsiyet üzerinden genelleme yapılamayacağını özellikle vurgulamıştı.
Evlat edinilecek çocuk kaç yaşında olmalıdır sorusu, bu noktada toplumsal cinsiyet algılarıyla birleştiğinde daha karmaşık bir hal alır. Çünkü tercih edilen yaş aralığı, çoğu zaman cinsiyet beklentileriyle birlikte şekillenir.
Çeşitlilik, engellilik ve kardeş grupları
Evlat edinme süreçlerinde en az tercih edilen gruplardan biri, engelli çocuklar ve kardeş gruplarıdır. Oysa bu çocuklar da diğerleri gibi sevgi, bakım ve güven ihtiyacı duyar.
Bir bakım merkezinde gördüğüm üç kardeşin birlikte kalma isteği, bu konunun ne kadar hassas olduğunu hatırlatmıştı. Ayrılma korkusu, yaşlarından bağımsız olarak güçlü bir bağ oluşturmuştu. Ancak çoğu aile, tek çocuk tercih ettiği için bu kardeş grupları daha uzun süre kurum bakımında kalabiliyor.
Engelli çocuklar söz konusu olduğunda ise durum daha da karmaşıklaşıyor. Toplumsal önyargılar, bakım yüküne dair korkular ve bilgi eksikliği, bu çocukların evlat edinilme şansını azaltıyor.
Bu noktada “Evlat edinilecek çocuk kaç yaşında olmalıdır?” sorusu, aslında “hangi çocuklar görünür kabul ediliyor?” sorusuna dönüşüyor.
Sosyal adalet ve kurum bakımından çıkış
Kurum bakımında uzun süre kalan çocuklar için yaş, yalnızca biyolojik bir veri değil, aynı zamanda bir bekleme süresine dönüşüyor. Her geçen yıl, çocuğun hem duygusal hem de sosyal gelişiminde farklı izler bırakıyor.
İstanbul’da bir çocuk esirgeme kurumunu ziyaret ettiğimde, duvarlara asılmış resimler dikkatimi çekmişti. Her resmin altında bir isim ve yaş yazıyordu. Yaşlar ilerledikçe çizimlerin daha karmaşık, ama yüz ifadelerinin daha kapalı olduğunu fark etmek mümkündü.
Sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, evlat edinme süreçlerinde yaş tercihleri bireysel bir konudan ziyade sistemsel bir meseledir. Ailelerin küçük yaşlara yönelmesi, büyük yaş gruplarının sistemde daha uzun süre kalmasına neden olur. Bu da eşitsizliği derinleştirir.
Evlat edinilecek çocuk kaç yaşında olmalıdır sorusu burada daha geniş bir çerçeveye oturur: Asıl mesele yaş değil, her çocuğun eşit şekilde aile ortamına erişebilme hakkıdır.
Sonuç yerine
Günlük yaşamda karşılaşılan her sahne, bu konunun ne kadar çok katmanlı olduğunu hatırlatıyor. Bir çocuğun bakışı, bir ergenin sessizliği, bir ailenin kararsızlığı… Hepsi aynı sorunun farklı yüzleri.
Yaş, evlat edinme süreçlerinde tek başına belirleyici bir kriter olmaktan çok, çocuğun ihtiyaçlarını anlamak için bir başlangıç noktası olarak ele alınmalı. Her çocuk, bulunduğu yaşa göre değil, kendi yaşam hikâyesi içinde değerlendirilmeli.
Bu yazımızın sonunda sizi yalnız bırakmıyoruz; “Evlat edinilecek çocuk kaç yaşında olmalıdır” hakkında aklınıza takılan her şeyi Pmsenerji üzerinden sorabilirsiniz.