Yeğen mi Yiğen mi? Kelime Yanılgısı ve Anlam Karmaşası
Hepimizin yaşadığı bir durumdur; bazen kelimeler arasında kaybolur, doğru olup olmadığından emin olamayız. Geçen gün ofiste arkadaşım bana “Yiğenim doğmuş” dediğinde, içimde bir şeyler titredi. Hani o an, “Yanlış mı duyuyorum?” dediğim türden bir şey. Çünkü yıllardır “yeğen” kelimesini duyduğumdan, “yiğen”in de ne demek olduğunu bilmeden, hep bir yanlışlık olduğunu hissettim. Peki, doğru olan hangisi? Yeğen mi yiğen mi? Hadi gelin, bu karışıklığı birlikte çözelim.
Yeğen mi Yiğen mi? Herkesin Sorduğu Sorular
Herhalde her Türkçe konuşan insanın hayatında en az bir kez “yeğen mi, yiğen mi?” sorusunu sormuştur. İkisi de birbirine benziyor, kulağa aynı şekilde geliyor, ama anlamları ve kullanımları oldukça farklı. İstanbul’da yaşayan bir genç olarak, bazen kendi içimde bu tip kelime karmaşalarına takılıp kalabiliyorum. Geçenlerde akşam arkadaşlarla bir kafede otururken, biri “Yiğenimle çok vakit geçiriyorum” dedi ve bu da benim aklımı karıştırdı. Bir yandan doğru bir şekilde “yeğen” dememiz gerektiğini düşündüm ama aynı zamanda insan bir hata yapabilir, değil mi?
Yeğen: Doğru Kullanım ve Anlamı
Türkçede “yeğen” kelimesi, insanın erkek kardeşi ya da kız kardeşinin çocuğu anlamına gelir. Yani, kardeşinin oğlu ya da kızının çocuğu, yeğen olur. Yani, ailedeki bu özel bağda doğru kelime “yeğen”dir. Örneğin, “Benim yeğenim gerçekten çok tatlı!” dediğinizde, aslında doğru olanı kullanıyorsunuz. Gerçekten de yeğen kelimesi halk arasında her zaman doğru şekilde kullanılıyor. Hatta kendi hayatımda da, mesela annemin yeğenleriyle tanıştığımda hep “yeğenim” demişimdir. Hiç de “yiğen” demek aklıma gelmedi.
Yiğen: Bir Yanılgı mı, Yoksa Başka Birşey mi?
Şimdi gelelim “yiğen” meselesine. Bazı insanlar, özellikle de kırsal alanlarda veya eski kuşaklarda, “yiğen” kelimesini kullanıyor. Ama, “yiğen” kelimesi yanlış bir kullanım. Kelime tarihi itibariyle yanlış olsa da, dilde zaman zaman duyduğumda insanı garip bir şekilde etkiliyor. Gerçekten de insan “yiğen” demek yerine, “yeğen” demeyi unutmuş olabilir. Özellikle küçük yaşlarda “yeğen” kelimesini doğru öğrenememiş, ama zamanla hatırlamış olabiliriz.
Bunu çok net bir şekilde hatırlıyorum. İlk defa “yiğen” kelimesini kullanıp, sonra kendimi düzeltip “yeğen” demem gerektiğini fark ettiğimde, içimden garip bir şekilde utanmıştım. “Hadi canım, bu kadar da olur mu?” demiştim. Ama sonra düşündüm ve şunu fark ettim: Kelimeler gerçekten zamanla biçim değiştiriyor ve bazen yanlışlıkla doğruya dönüştükleri de oluyor. Ancak dildeki yanlış kullanımlar zamanla doğruyu yok etmiyor, çünkü dilin evrimi tamamen toplumsal bir süreç.
Bugün ve Gelecekte Yeğen ve Yiğen
Peki, bugün itibariyle “yeğen mi, yiğen mi?” sorusu nasıl bir yere evrildi? Bugün baktığınızda, çoğu kişi “yeğen” kelimesini doğru şekilde kullanıyor. Fakat bu yanlış kullanım zaman zaman gündelik konuşmalarda karşımıza çıkabiliyor. Mesela sosyal medya paylaşımlarında ya da konuşmalar sırasında. Ancak dilin doğru kullanımını korumak, gelecekte de dilimizin zenginliğini kaybetmeden ilerlemesine yardımcı olacaktır. Her birimizin doğru kelimeleri kullanması, başkalarına da dilin önemini hatırlatmak için etkili bir yöntem olabilir.
Hatta ben bile bazen yazılarımda yanlışlıkla “yiğen” diye yazarken buluyorum kendimi. Sonrasında düzeltmek için hemen bir göz gezdiriyorum, çünkü bu tür şeylere dikkat etmek önemli. İstanbul’da yaşayan biri olarak, dilin ne kadar hızlı değiştiğini görmek bazen zorlayıcı olabiliyor. Bir kelimenin yanlış yazılması ya da söylenmesi, bir yerden sonra doğru gibi kabul edilebiliyor. Ama işte, doğru kullanımı öğrenmek ve bunun farkında olmak, bizi daha düzgün bir dil kullanıcısı yapar.
Kendi Duygularım ve Dilin Gücü
Kendime şu soruyu soruyorum: “Dil gerçekten bu kadar önem taşıyor mu?” Aslında, dilin gücü çok büyük. Çünkü doğru kelimeleri kullanmak, hem kendimizi daha net ifade etmemizi sağlar hem de karşımızdakine düzgün bir şekilde anlaşılır bir mesaj göndeririz. O yüzden belki de dildeki hatalar, bazen sadece yanlış anlamaların ötesinde, iletişimdeki eksiklikleri de simgeliyor. Ve belki de “yeğen” ile “yiğen” arasındaki fark, bir bakıma iletişimin gücünü, doğru ve yanlışın ne kadar kolay birbirine karışabileceğini gösteriyor.
Sonuç: Yeğen mi Yiğen mi, Fark Ediyor mu?
Sonuç olarak, “yeğen” kelimesinin doğru kullanım olduğuna şüphe yok. Ama yine de bu tür yanlışlıkların dilin evrimine nasıl etki edeceğini zaman gösterecek. Bence önemli olan, hepimizin doğruyu bilip doğruyu kullanarak, dilin güzelliklerini keşfetmeye devam etmemiz. Zaten dilde her şey zamanla değişir, ama en azından biz doğru kelimelerle doğru yolda ilerleyelim, ne dersiniz?